Zeka Geriliğ
i
Zeka Geriliğ
i Bir insanın toplumsal yaşamını etkileyecek derecede normalin
altı
nda zeka seviyesine sahip olması durumuna verilen isim. Zeka geriliğine sahip
insanlar s?
?rasıyla idiyot, embesil ve moron şeklinde sınıflandırılırlar.
Zekâ geriliğinin sebepleri:
1. İrsî (soyaçekim) zekâ gerilikleri:
Hafif derecedeki zekâ geriliklerinin büyük bir kısmını
bu
grup meydana getirir. Anne ve babanın geri zekalı olması hâlinde
çocuk da geri zekâlı olabilecektir. Alkolizm, toksikomani, aşı
rı
yaşlılık buna etken olabilir.
2. Gebelik sırası
nda
annenin ve bebeğin karşılaştığı tehlikeler, önemli birer sebep
sayı
labilir: Çocuğu düşürme denemeleri,
özellikle
hâmileliğin ilk üç ayında annenin
kızamı
kçık, çiçek, toksopalsmosis, kabakulak,
kızamık,
çocuk felci, su çiçeği, mikrobik sarı
lık, grip, boğ
maca, tifüs, kızıl, sıtma geçirmesi gibi. Bu
hastalıklardan birine
yakalanan kadının, doğacak çocuğunun
muhakkak geri
zekâlı olması söz konusu değildir. Gebelikte
röntgen
çektirme, sigara ve alkol kullanma yine zekâ
geriliğine sebep olabilir.
3. Doğum sırasında
çocuğun beyninin
zedelenmesi, beynin oksijensiz kalması yine
önemli sebeplerdendir.
4. Dört-beş
yaşına kadar beyin ve sinir sistemi hı
zlı bir olgunlaşma
(tekâmül) hâlindedir. Bu olgunlaş
mayı engelleyen
sebepler (enfeksiyonlar, kafa travmaları ve zehirlenmeler),
zekâ gelişiminin
duraklamasına veya aksamasına yol açabilirler.
Beynin, daha
çok virüs adı verilen mikroplarla ortaya çı
kan,
ansefalit dediğimiz iltihâbî hastalığında
hayâtî tehlikeleri olabilir. Hastalığı atlatanların bir
çoğunda zekâ geriliği görülür.
Küçük yaşlardaki boğmaca diğer bir sebeptir.
Menenjit,
ciddî kafa darbeleri, ağır orta kulak iltihapları, beyni etkileyen
zehirlenmeler
zekâ geriliğine yol açabilirler.
5. Beynin
gelişmesini doğuştan veya erken çocukluk
çağında
engelleyen mühim sebeplerden biri de kafatasının
yapı anormallikleridir.
Mikrosefali (küçük beyin) bunun
tipik örneğidir.
Kafa içi sıvılarının basınç
artması sonucu başın
büyümesi ve gelişmekte olan beynin
sıkışması şeklinde
meydana gelen, hidrosefali denen hastalıkta
zekâ geriliği oldukça
sıktır. Bütün
bunların dışında, kromozom anormallikleri yine
irsî
(soyaçekim) bir başka zekâ geriliği sebebidir.
Mongolismus
denen, Moğol ırkını andıran çocuklar, geri
zekâlılar?
?n önemli bir kısmını meydana getirirler.
Zekâları hafif veya
orta derecede geridir. Normalde 46 olan kromozom sayısı
1 artarak 47 olmuştur.
Daha çok ileri yaşlarda doğum yapan annelerin
çocukları
arasında da rastlanır.
Zekâ geriliğinin sı
ralanması: Zekâ gerilikleri,
zekâ bölümlerine
göre şu şekilde sıralanır:
IQ’su
0-25 olanlar ağır geridir (idio):
Bütün zekâ faaliyetleri
hemen hemen yok gibidir. Buna
ilâveten birtakım bedenî gelişme
kusurları da vardır. Kurumlarca
korunması gerekir. Bâzı basit alı?
?kanlıkları bile kazandırmak
mümkün değildir.
Bâzıları birkaç
cümleyle konuşma öğ
renebilir. Büyük kısmı
konuşmaz. Çoğu tuvalet,
beslenme alışkanlıkları kazanamaz.
Büyük bir kısmı
nda yürüme bile gelişemez.
Çoğu erken yaşta
ölür.
IQ’su 26-50 arası
olanlar orta geridir (embesil): Normal bir
çocuğun kâbiliyetinin
yaklaşık en fazla yarısı kadar
kâbiliyeti gelişeceğinden, konuş
maları ve sosyal intibakları daha sını
rlı ve geç olacaktır.
Çok az bir kısmı 10-12 yaşından
sonra basit okuma yazma
öğrenebilir. Kelime hazineleri kıttır.
Günlük yaş
antıları için gerekli olan basit uyum ve al?
?şkanlıkları
kazanabilirler. Fazla sorumluluk taşımayan basit el zanaatlerinde veya
tarla-
bahçe işlerinde 13-14 yaşından îtibâren
çırak niteliğinde çalıştırılırlarsa, işe uyum sağ
layabilirler. Esâsen en doğru yol da budur. Çevrelerince geri
oldukları
kolayca fark edildiklerinden, alay konusu edilmemeleri, bilakis korunmaları,
desteklenmeleri
gerekir.
IQ’su 51-75 arası
olanlar hafif geridir (debil):
Zorlukla da olsa ilkokul öğretimine başlayabilirler,
bir kısmı okulu bitirebilir, bir
kısmı ise okula hiç devam edemez. Bu
seviyedeki gerilerin kendine mahsus,
hafif ve yavaş ilerleyen eğitim programı
çerçevesinde,
özel alt sınıflarda eğitim
görmeleri gereklidir.
Büyük şehirlerimizin bâzı
ilkokullarında böyle
sınıflar vardır. Bu çocuklarda dikkat,
muhâkeme,
hâfıza, irâde zayıf gelişir. Fikir
üretimi kıttır.
Heyecanları değişken olup, telkine kolayca yatkın
olduklarından gençlik
ve yetişkinlik yaşlarında kolayca
suça yönelebilirler, şaka
kaldırmazlar. Geri oldukları kolayca
fark edilemez, uyumsuzlukları terbiyesizlik sayı
labilir. Yetişkin çağa
vardıklarında 11-12 yaşındaki bir
çocuğun zekâsına
sâhip olabilirler.
IQ’su 76-90 arası
olanlar sınır zekâlıdırlar:
Normalle geri arasındaki kişilerdir.
Zekâ geriliğinin
oranları: Bu
bölümlenmeye göre, zekâ
bölümü (IQ) 75’ten aşağı olan
çocuklar geri zekâlı sayılır. Bunların çocuk
kesimindeki oranı % 3 dolayındadır. Sınır zekâlılar ise % 10-15
arasındadır. Zekâ bölümü
90’ın
üstünde olanlar normal zekâlılardı
r.
Bütün geri zekâlıların yaklaşık %
75’i hafif,
% 20’si orta, % 5’i ağır gerilerdir.
Zekâ geriliğinde tedâvi: Şâyet bir
çocukta zekâ geriliği ortaya çıkmışsa, bunun
giderilerek tedâvisi mümkün değildir. Burada esas
tedâvi, mevcut zekâ kâbiliyeti ile en yüksek
verimde,
çocuğun aktivitesini ve topluma uyumunu sağlayabilmek,
mümkün olan seviyede öğretimini
sürdürebilmektir. Yâni eğitimini yapmaktır. Psikomotor
eğitim
(yürüme, denge, koşma hareketleri, ince el becerileri)
önceleri
önemlidir. Konuşma eğitimi özel bir yer tutar.
Ayrıca
günlük hayatta gerekli olan bilgiler ve alışkanlıklar?
?n (beslenme,
tuvalet, tehlikelerden sakınma gibi) kazandırılması gerekir. Bu
uygulamalarda
müsbet davranış ve fiilleri teşvik, tasdik etme ve
mükâfatlandırma, daha sonra da tekrarlayarak pekiştirme baş
lıca
prensiptir. Menfi davranışlar engellenmeli ve doğrusu öğretilmelidir.
Âile ile de işbirliği yapılarak, evdeki yaşayışın da
tedâvinin
paralelinde tesirini sağlamak gereklidir.
Zekâ testleri:
Zekâ testlerinden sık kullanılanlardan
bâzıları şunlardır:
Cattell Zekâ
Testi: Kültürden ar?
?nmış bir testtir. Bütün
toplumlara uygulanabilir.
Üç çeşidi vardır: Birincisi 4
-8 yaş arasındaki
çocuklar ve debiller (hafif zekâ gerisi olanlar)
için; ikincisi 8-
12 yaş arası çocuklar ve
bütün yetişkinler
için;
üçüncüsü
yüksek
seviyedeki genç ve yetişkinler için hazırlanm?
?ştır.
Sorulan soruların belli bir zaman içinde cevaplanması istenir.
Alexander Pratik Zekâ Testi: Bu testle ilkokulu bitiren
çocukların teknik kâbiliyetlerini ölçmek ve
onları daha ileri sınıflara (özellikle sanat okullarına)
yöneltmek
maksadıyla hazırlanmıştır. Test aynı zamanda
özel sınıflarda
okutulması icab eden çocukların tespitinde
çok işe
yaramaktadır. Testte tahta kutulardan, boyalı
küplerden çeşitli
problemler
çözülmesi istenir.
Porteus
Labiret Testi: Zekâ fonksiyonunun özel bir şeklini
ölçer. Meselâ, bâzı vaziyetlerde temkinli
davranmak, ileriyi görmek, çeşitli engellerden kendini korumak gibi.
Bu
test bilhassa bir insanın bugünkü hayâtındaki
davranı
şlarda gösterdiği |
03/11/2008 16:34 
yarenim 
171
